Mae’r canlynol yn ddisgrifiad bras o’r budd-daliadau mwyaf cyffredin sydd ar gael yn 2012/13. Nid yw’r rhestr yn ddatganiad awdurdodol o’r gyfraith a bwriedir hi fel canllaw yn unig. Sylwer bod y system nawdd cymdeithasol yn gymhleth ac yn gallu newid yn rheolaidd. Mae hyn yn debygol iawn yn ystod y cyfnod o ddiwygio’r system lles presennol.
Yn ystod yr ychydig flynyddoedd nesaf disgwyliwn y bydd ‘’Credyd Cynhwysol’ yn disodli mwyafrif y budd-daliadau Cymhorthdal Incwm, Credydau Treth Plant/Gwaith, Budd-dal Tai, Lwfansau ar sail incwm (nid ar sail cyfraniad) Ceiswyr Gwaith/Lwfans Cyflogaeth a Chymorth a pheth o’r Gronfa Gymdeithasol.
Bydd “Lwfans Byw i’r Anabl” mwyafrif pobl yn dechrau cael ei ddisodli gan y “Taliad Annibyniaeth Bersonol” o 2013 ymlaen. Erbyn hyn mae cyfyngiad amser ar y Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (a delir ar y sail o fod wedi talu digon o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol) – sef dim mwy na 12 mis i’r rhan fwyaf o’r hawlwyr.
DS:
1. Gall y telerau isod wahaniaethu i rai grwpiau cleient, ee pobl o dramor, pobl sy’n byw mewn cartrefi gofal ac ysbytai, ac ati. Ceisiwch gyngor pellach os yw hyn yn berthnasol i chi.
2. Er i’r ffurflen berthnasol sy’n rhaid ei llenwi i wneud cais am fudd-dal ymddangos ar y rhestr sy’n rhaid ei llenwi i wneud cais wedi ei rhestru, mae’n well gan yr Adran Waith a Phensiynau i bobl wneud cais dros y ffôn. Er hynny, yn ôl y rheolau, nid oes dim all atal unrhyw un rhag gwneud cais ar bapur mewn swyddfa Adran Waith a Phensiynau. Ar ben hynny, yn fwyfwy gellir gwneud ceisiadau ar-lein ar gyfer y rhan fwyaf o fudd-daliadau.
A
B
C
Ch
D
Dd
E
F
Ff
G
Ng
H
I
L
Ll
M
N
O
P
Ph
R
Rh
S
T
Th
U
W
Y
Defnyddiwch eich llygoden i glicio ar y llythyren briodol yn y tabl uchod a bydd rhestr o’r holl fudd-daliadau sy’n dechrau gyda’r llythyren honno’n ymddangos. Sylwer os nad yw’r llythyren wedi ei thanlinellu ni fydd budd-daliadau ar gyfer y llythyren hon ar hyn o bryd.
A
| Ategiad Incwm |
| Beth ydyw: |
Budd-dal sy’n destun prawf moddion i bobl ar incwm isel. Yn dibynnu ar sefyllfa hawlydd, bydd y llywodraeth yn ychwanegu at lefel incwm rhywun i swm a sefydlwyd ymlaen llaw. |
| Faint ydyw: |
Yn dibynnu, cysylltwch â ni am fanylion. |
| Hawlio: |
A1 (dan 60). I’r rhai dros 60, gweler Credyd Pensiwn |
yn ôl i'r brig
B
| Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol |
| Beth ydyw: |
Budd-dal a delir i bobl sydd wedi cael eu hanablu oherwydd damwain/afiechyd a achoswyd gan gyflogaeth. |
| Faint ydyw: |
Mae’n dibynnu ar yr anabledd (lleiafswm = £31.62 mwyafswm = £158.10 i rai dros 18) |
| Hawlio: |
Ffôn: 0800 0556688 |
yn ôl i'r brig
| Budd-dâl Analluogrwydd (yn flaenorol Budd-dâl Anabledd a Budd-dâl Salwch) |
| Beth ydyw: |
Budd-dâl a delir i bobl sy’n analluog i waith ac yn bodloni amodau cyfraniadau yswiriant cenedlaethol neu’n dod yn analluog i waith yn eu hieuenctid. |
| Faint ydyw: |
Mae sawl cyfradd yn dibynnu ar oedran, amser yr ystyriwyd na allech weithio ac a yw hawliad yn cynnwys cymar. |
| Hawlio: |
SSP1, IB(Y)1 neu SC1 |
| Sylwer: Diddymwyd y budd-dal hwn yn cael ei ddileu i hawlwyr newydd ym mis Hydref 2008 a’i ddisodli gan "Lwfans Cyflogaeth a Chefnogaeth", (bydd y rhai, ar Fudd-dal Analluogrwydd bryd hynny yn cael trosglwyddo i’r budd-dal newydd). |
yn ôl i'r brig
| Budd-dal Plentyn |
| Beth ydyw: |
Tâl i bobl sy’n gofalu am blentyn / blant. |
| Faint ydyw: |
£20.30 plentyn cyntaf
£13.40 plant eraill |
| Hawlio: |
Ffôn: 0845 3021444 |
yn ôl i'r brig
| Budd-dal Tai |
| Beth ydyw: |
Budd-dal a delir i bobl sy’n gorfod talu rhent (Nid morgais) ac sydd ar incwm isel. |
| Faint ydyw: |
Mae’n dibynnu - mae cyfrifiad ‘graddfa raddol’ sy’n destun prawf moddion. Bydd y rhai sy’n derbyn Ategiad Incwm, Lwfans Ceiswyr Gwaith sy’n seiliedig ar incwm neu elfen gwarant y Credyd Pensiwn yn derbyn budd-dal tai llawn fel arfer. |
| Hawlio: |
Cysylltwch ag Adran Budd-Daliadau Tai Cyngor Wrecsam neu os ydych yn hawlio Ategiad Incwm, cwblhewch ffurflen HTCB1 yn y pecyn hawlio. |
| Sylwch: o fis Ebrill 2008, os yn rhentu oddi wrth landlord preifat, adwaenir budd-dâl fel Lwfans Tai Lleol. Telir taliadau tai yn rhan o’r ‘Credyd Cynhwysol’ newydd o 2013 ymlaen. |
| Budd-dal Treth y Cyngor |
| Beth ydyw: |
Budd-dal a delir i bobl sy’n gorfod talu Treth y Cyngor ond sydd ar incwm isel. |
| Faint ydyw: |
Mae’n dibynnu - mae cyfrifiad graddfa raddol sy’n destun prawf moddion. Bydd y rhai sy’n derbyn Ategiad Incwm, Lwfans Ceiswyr Gwaith sy’n seiliedig ar incwm neu elfen gwarant y Credyd Pensiwn yn derbyn budd-dal treth y cyngor llawn fel arfer. |
| Hawlio: |
Cysylltwch ag Adran Cyllid Cyngor Wrecsam ar 01978 292032 neu os ydych yn hawlio Ategiad Incwm, ac ati, cwblhewch ffurflen HCTB1 yn y pecyn hawlio. |
yn ôl i'r brig
| Budd-daliadau Iechyd |
| Yn gyffredinol mae’r GIG yn darparu gofal iechyd am ddim. Fodd bynnag, mae taliadau sefydlog am rai eitemau a gwasanaethau (triniaeth i’r dannedd, profion golwg, sbectols, ac ati). Mae rhai eithriadau’n berthnasol i’r rhai sy’n derbyn budd-daliadau arbennig ac mewn sefyllfaoedd penodol, e.e. trigolion cartrefi gofal, ceiswyr lloches, cleifion mewnol ysbytai. Yn gyffredinol mae presgripsiynau am ddim yng Nghymru ond mewn achosion cyfyngedig yn unig yn Lloegr. |
yn ôl i'r brig
| Budd-daliadau Mamolaeth a Thadolaeth |
| Beth ydyw: |
Amryw o fudd-daliadau yn cynnwys Tâl Mamolaeth Statudol, Tâl Tadolaeth Statudol, Tâl Mabwysiadu Statudol, Lwfans Mamolaeth a Chredydau Treth. Mae pob un yn gyfyngedig i Amser. Telir rhai gan gyflogwr, rhai gan yr Adran Waith a Phensiynau. |
| Faint ydyw: |
Symiau amrywiol. Ffoniwch yr Uned Hawliau Lles ar 01978 298255. |
| Hawlio: |
Trwy gyflogwr neu’r Adran Gwaith a Phensiynau neu Gyllid y Wlad neu HMRC (Cyllid a Thollau ei Mawrhydi). Ffoniwch yr Uned Hawliau Lles ar 01978 298255 i weld pa un sy’n briodol i chi. |
| Budd-daliadau Profedigaeth |
| Beth ydyw: |
Budd-dal nawdd cymdeithasol a delir i alarwyr. Mae’n cymryd lle’r Budd-dal Gwragedd Gweddw o 2001. |
| Faint ydyw: |
Tâl Profedigaeth - £2,000
Lwfans Rhieni Gweddw - £105.95 (sylfaenol)
Lwfans Profedigaeth - £105.95 (graddfa lawn) |
| Hawlio: |
Ffurflen BB1 / Ffôn: 0845 6088601 |
yn ôl i'r brig
C
| Credyd Pensiwn |
| Beth ydyw: |
Budd-dal â phrawf modd i bobl dros 60. I bobl dros 65 oed, gall credyd ‘cynilion’ fod yn gymwys hefyd. Mae’n wobr gan y llywodraeth i’r rhai sydd wedi gallu neu sydd wedi dewis cynllunio ar gyfer ymddeoliad trwy gynilo neu dalu i mewn i gynllun pensiwn. Mae’n gweithredu yn yr un modd â Chymhorthdal Incwm. |
| Faint ydyw: |
mae’n dibynnu, ffoniwch yr Uned Hawliau Lles ar 01978 298255. |
| Hawlio: |
PC1 neu Ffôn: 0845 6060265 |
| Sylwch: Os ydych eisoes yn derbyn Ategiad Incwm ni ddylai fod angen i chi wneud hawliad newydd ar gyfer credyd pensiwn. Dylech ei gael fel mater o drefn. |
yn ôl i'r brig
yn ôl i'r brig
| Credyd Treth Plant |
| Beth ydyw: |
Taliad i deuluoedd gyda phlant. Gweinyddir gan swyddfa Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi (“HMRC”) ac mae’n disodli taliadau blaenorol i blant a wnaed gyda Chymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith, Teuluoedd yn gweithio a Chredydau Treth Personau Anabl |
| Faint ydyw: |
Mae’r symiau’n amrywio. Disgrifir taliadau’n unigol:-
£2,690 = elfen blentyn
£2,950 = elfen plentyn anabl
£1,190 = elfen plentyn ag anabledd difrifol
£545 = elfen deulu
£545 = elfen deulu (ychwanegiad baban) |
| Hawlio: |
Ffôn: 0845 3003900 |
yn ôl i'r brig
| Credydau Treth |
| Beth ydyw: |
Taliadau ategol â phrawf modd yn cael eu gweinyddu gan Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi (HMRC) ac yn disodli Credyd Treth i Deuluoedd sy’n Gweithio, Credyd Treth i Bobl Anabl, rhai elfennau o Gymhorthdal Incwm a Lwfans Ceisio Gwaith a Chredydau Teulu ar sail incwm.
Y ddwy brif elfen yw:
- Credyd treth plant
- Credyd treth gwaith
- ar gyfer teuluoedd incwm isel / canolig, sy’n gweithio neu beidio, sy’n gyfrifol am o leiaf un plentyn
- tâl sy’n seiliedig ar incwm i oedolion sy’n gweithio
|
| Faint ydyw: |
Mae’n amrywio, yn dibynnu ar eich incwm. Mae’r taliadau’n cael eu cyfrif ar sail flynyddol (yn wahanol i fudd-daliadau eraill a gyfrifir ar sail diwrnod neu fis) |
| Hawlio: |
Ffôn: 0845 3003900 |
| Credydau Yswiriant Gwladol |
| Weithiau gallwch gael ‘credydau’ cyfraniadau Yswiriant Gwladol, trwy eu talu eich hun neu drwy rai taliadau budd-dal a dderbyniwch (e.e. Lwfans Gofalwyr). Mae’r rhesymau dros ystyried ychwanegu mwy o gredydau at gronfa Yswiriant Gwladol yn lluosog ac amrywiol – cysylltwch â ni neu’r Adran Gwaith a Phensiynau i gael rhagor o wybodaeth am hyn. |
| Cronfa Gymdeithasol |
| Beth ydyw: |
Mae’r gronfa gymdeithasol a reoleiddir yn cwmpasu grantiau mamolaeth, taliadau angladd, taliadau tywydd oer a thanwydd gaeaf. Mae’r gronfa gymdeithasol ddewisol yn cwmpasu grantiau gofal cymunedol, benthyciadau cyllidebu ac argyfwng. Rhaid bodloni sawl amod yn dibynnu ar y math o dâl sy’n cael ei hawlio. |
| Faint ydyw: |
Mae’n amrywio |
| Hawlio: |
Cronfa ddewisol
Gofal cymunedol SF300 *1
Cyllidebu SF500 *1
Argyfwng SF401 *2
Cronfa a reoleiddir;
Mamolaeth SF100
Angladd SF200
Tanwydd gaeaf Tywydd oer (telir fel mater o drefn)
*1 Ffôn: 0845 6036967
*2 Ffôn: 0800 0327952
|
| Cyfraniadau Yswiriant Cenedlaethol |
| Gellir talu rhai budd-daliadau dim ond os yw cofnod cyfraniadau yswiriant cenedlaethol unigolion yn ddigonol. Telir y rhain trwy gyflogaeth fel arfer (cyflogedig neu hunangyflogedig) er y gellir gwneud cyfraniadau gwirfoddol hefyd. |
| Cymhorthdal Incwm |
| Beth ydyw: |
Budd-dal sy’n destun prawf moddion i bobl ar incwm isel. Yn dibynnu ar sefyllfa hawlydd, bydd y llywodraeth yn ‘ychwanegu’ at lefel incwm rhywun i swm a sefydlwyd ymlaen llaw. |
| Faint ydyw: |
Yn dibynnu, cysylltwch â’r Uned Hawliau Lles am fanylion ar 01978 298255. |
| Hawlio: |
A1 (dan oedran pensiwn). Tel : 0800 0556688. I’r rhai dros oedran pensiwn, gweler Credydau Pensiwn. |
yn ôl i'r brig
G
yn ôl i'r brig
| Gwarant Lleiafswm Incwm |
| Dyma enw arall am Ategiad Incwm i bobl dros 60 oed. Cymerwyd ei le gan y Credyd Pensiwn ym mis Hydref 2003. |
yn ôl i'r brig
L
| Lwfans Anabledd Difrifol - Diddymwyd y budd-dâl hwn i hawlwyr newydd ym mis Ebrill 2001 |
| Beth ydyw: |
Budd-dâl i bobl analluog i weithio na fodlonodd gofnod y Cyfraniad Yswiriant Cenedlaethol am Fudd-dâl Anallu ar y pryd. Mae’r rhai oedd yn derbyn Lwfans Anabledd Difrifol cyn Ebrill 2001 yn parhau i’w dderbyn os yn dybiedig analluog i weithio |
| Faint ydyw: |
£69.00 (swm sylfaenol) |
| Hawlio: |
Ddim yn berthnasol |
yn ôl i'r brig
| Lwfans Byw i’r Anabl (LBA) |
| Beth ydyw: |
Budd-dal nad yw’n destun prawf moddion i bobl ag anabledd, iau na 65 oed ag anghenion symudedd a / neu ofal. |
| Faint ydyw: |
Symudedd
Graddfa is £20.55
Graddfa uwch £54.05
Gofal
Graddfa isel £20.55
Graddfa ganolig £51.58
Graddfa uchel £77.45
|
| Hawlio: |
DLA1 |
| Sylwer: Os ydych yn meddwl eich bod yn cymhwyso ar gyfer y budd-dâl hwn, cyflwynwch gais. Ni fydd cais llwyddiannus yn effeithio er gwaeth ar unrhyw incwm arall. Ond os ydych eisoes yn derbyn rhyw ran o LBA a’ch bod yn credu bod gennych hawl i swm uwch peidiwch â chyflwyno cais pellach heb gael cyngor yn gyntaf oddi wrth yr Uned Hawliau Lles ar 298255. Yn lle’r budd-dal hwn bydd un newydd (PIP) yn ystod y flwyddyn neu ddwy nesaf. |
| Lwfans Ceisio Gwaith (LCG)(yn flaenorol Budd-dâl Diweithdra) |
| Beth ydyw: |
Budd-dâl i rai diwaith (neu sy’n gweithio llai na 16 awr yr wythnos ond sy’n ceisio gwaith llawn amser). Mae dau fath o LCG: mae un yn dibynnnu ar gofnod cyfraniad yswiriant cenedlaethol, ac mae’r llall yn gweithio ar system brawf moddion tebyg i Gymhorthdal Incwm. |
| Faint ydyw: |
£71.00 (i rai dros 25 ac yn bodloni amodau Yswiriant Cenedlaethol). Mae’r symiau’n amrywio ar gyfer LCG yn seiliedig ar incwm, yn debyg i Gymhorthdal Incwm. |
| Hawlio: |
Pecyn ceiswyr gwaith o ganolfannau gwaith yn unig neu Ffôn: 0800 055668 |
yn ôl i'r brig
| Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) |
| Beth ydyw: |
Disodlodd hwn Fudd-dal Analluogrwydd a Chymhorthdal Incwm a dalwyd i’r rhai’n methu gweithio o Hydref 2008 ymlaen. Yn debyg i Lwfans Ceisio Gwaith, mae dwy gydran i ESA: elfen gyfrannol a chysylltiedig ag incwm. Yn debyg i’r budd-dal y mae’n ei ddisodli (Budd-dal Analluogrwydd), bydd hawlwyr yn cael eu hasesu’n feddygol i benderfynu pa weithgaredd / gorchwylion cysylltiedig â gwaith y gallant neu na allant eu gwneud. Bydd hyn yn creu ‘sgôr’ pwyntiau y mae angen i’r hawliwr ei gyrraedd er mwyn derbyn taliad. |
| Faint ydyw: |
Taliad Cyfnod Asesu (dros 25 oed) - £71.00
Cydran gweithgaredd cysylltiedig â gwaith - £28.15
Cydran gymorth - £34.05 |
| Hawlio: |
Pecyn ESA o’r Adran Gwaith a Phensiynau. Ffôn: 0800 0556688 |
| Sylwer: Oni bai fod yr hawlydd yn y grŵp ‘cymorth’ yna telir rhan gyfrannol y budd-dal hwn am ddim mwy na 12 mis. |
| Lwfans Gofalwyr (gynt yn cael ei alw’n Lwfans Gofal Analluedd) |
| Beth ydyw: |
Budd-dal ar gyfer gofalwyr sy’n gofalu am rywun sy’n derbyn Lwfans Gweini neu elfen ofal cyfradd ganol neu uwch Lwfans Byw i’r Anabl. |
| Faint ydyw: |
£58.45 |
| Hawlio: |
DS700 / Ffôn: 0845 6084321 |
| Sylwer: Weithiau gall hawlio’r budd-dâl hwn effeithio ar daliadau’r unigolyn rydych yn gofalu amdano/i. Gofynnwch am gyngor cyn hawlio. Hefyd, gall hawlio’r budd-daliad hwn roi hawl i Gredyd Pensiwn, Cymhorthdal Incwm, Budd-dal Tai a Budd-dal Treth y Cyngor. |
yn ôl i'r brig
| Lwfans Gwaith a Chefnogaeth |
| Beth ydyw: |
Bydd yn disodli y Budd-dâl Analluogrwydd cyfredol a Chefnogaeth Incwm a delir i’r rhai analluog i waith o fis Hydref 2008. Gweithredir mwy o brofion caeth. |
| Faint ydyw: |
I’w hysbysu |
| Hawlio: |
Ffurflen BG1 |
| Lwfans Gwarchodwyr |
| Beth ydyw: |
Budd-dâl a delir i bobl sy’n gofalu am blant yn lle’r rhiant (rhieni). |
| Faint ydyw: |
£15.55 am bob plentyn sy’n cymhwyso. |
| Hawlio: |
Ffôn: 0845 3021444 |
| Lwfans Gweini |
| Beth ydyw: |
Budd-dal nawdd cymdeithasol a delir i bobl 65+ ag anghenion gofal. |
| Faint ydyw: |
£51.85 (is)
£77.45 (uwch) |
| Hawlio: |
Ffurflen AA1 |
yn ôl i'r brig
| Lwfans Tai Lleol (LTLl) |
| Beth ydyw: |
Enw newydd i Fudd-dâl Tai i’r rhai sy’n rhentu yn y sector breifat. |
| Faint ydyw: |
gwelwch Cyfraddau Lwfans Tai Lleol |
| Hawlio: |
Cysylltwch ag Adran Budd-dal Tai Cyngor Wrecsam ar 01978 292033 neu os ydych yn hawlio Cymhorthdal Incwm ac ati, llenwch ffurflen HTCB1 yn y pecyn hawlio. |
yn ôl i'r brig
P
yn ôl i'r brig
| Pensiwn Ymddeol Gwladol |
| Beth ydyw: |
Tâl i’r rhai o oed ymddeol sydd wedi talu cyfraniadau yswiriant cenedlaethol yn ystod eu bywyd gwaith. |
| Faint ydyw: |
£107.45 (swm sylfaenol ar gyfer pensiwn Categori A i bobl sengl) |
| Hawlio: |
Ffurflen BR1 (caiff hon ei hanfon atoch rhyw 4 mis cyn i chi gyrraedd oedran pensiwn) |
| *Sylwch. Mae oedrannau pensiwn yn codi! Ers Ebrill 2010, nid yw rhai pobl yn cael eu hystyried o oed pensiwn cyn cyrraed 61 neu hŷn (merched) neu 66 neu hŷn (dynion). Cysylltwch â ni am ragor o fanylion. |
yn ôl i'r brig
Rh
| Rhif Yswiriant Cenedlaethol |
| Er mwyn hawlio budd-daliadau bydd ar rywun angen un ai Rhif YG neu roi digon o wybodaeth i gael un wedi ei ddyrannu. Hyd nes bydd rhif wedi ei ddyrannu, ni thelir budd-dal. Mae hyn yn arbennig o bwysig i bobl sy’n dod o dramor a allai fod yn gymwys i gael budd-daliadau (ffoaduriaid, ayb). |
yn ôl i'r brig
T
yn ôl i'r brig
| Tâl Salwch Statudol |
| Beth ydyw: |
Budd-dal a delir i weithwyr os na allant weithio hyd at 28 wythnos. Ni chaiff unigolion diwaith neu hunangyflogedig y tâl hwn. Telir a gweinyddir ef gan eich cyflogwr. |
| Faint ydyw: |
£85.85 yr wythnos. (Gellir talu mwy fel tâl salwch cytundebol os y cytunwyd gyda’r cyflogwr mewn cytundeb cyflogaeth). |
| Hawlio: |
Rhowch wybod i’ch cyflogwr |
| Taliadau Tywydd Oer |
| Beth ydyw: |
Tâl a wneir i unigolion penodol pan fydd cyfnod diffiniedig o dywydd oer. |
| Faint ydyw: |
£25.00 yr wythnos |
| Hawlio: |
Bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau’n ei dalu fel mater o drefn. Gweler gwefan yr Adran Gwaith a Phensiynau neu gysylltwch ag Uned Hawliau Lles yng Nghyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam ar 01978 298255. |
yn ôl i'r brig
| Taliadau Eraill |
| Pan fyddwch yn rhoi’r gorau i fudd-daliadau i fynd i weithio, gallai’r Llywodraeth dalu symiau ychwanegol arbennig i chi, yn dibynnu ar y budd-dal yr ydych wedi bod yn ei hawlio ac am ba hyd. Mae’r taliadau hyn yn cynnwys parhad llog eich morgais, parhau i dalu budd-dal tai a threth y cyngor, y gronfa mynediad i waith, Cronfa Disgresiwn Ymgynghorydd, credyd dychwelyd i waith a chredyd mewn gwaith. Holwch ni am ragor o fanylion ynglŷn â’r taliadau hyn os ydych yn ystyried mynd i weithio. |
yn ôl i'r brig
yn ôl i'r brig