Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam

Hysbysebu

Hanes y Ganolfan Dreftadaeth

Canolfan Dreftadaeth y Bers, yng nghanol dyffryn hardd Clywedog, yw canolfan treftadaeth diwydiannol Wrecsam a chartref casgliadau diwydiannol hanesyddol y Gwasanaeth Amgueddfa.

Lluniad o’r Gwaith Dwyreiniol yn y 18fed ganrif

Hanes Cefndirol

Fel llawer iawn o eiddo yn y Bers, mae'r Ganolfan Treftadaeth yn safle hanesyddol ynddi ei hun. Roedd gan John Wilkinson ei Waith Dwyreiniol, rhan o adeiladau Gwaith Haearn y Bers lle mae'r Ganolfan Treftadaeth yn sefyll nawr. Adnabuwyd yr ardal hefyd fel Dôl y Felin Droi, enw sy'n awgrymu bod gwaith yn digwydd a bod rhai o'r melinau trydyllu a gynhyrchodd silindrau a chanonau wedi'u lleoli yma.

Gwn mawr o’r Bers, Corfu, Gwlad Groeg

Wedi i'r rhyfeloedd Napoleonaidd ddod i ben yn 1815, dirywiodd Gwaith Haearn y Bers. Yn 181, rhoddwyd y safel ar les i'r teulu Harris ac agorwyd melin bapur yn y Bers. Roedd dwy felin bapur arall i lawr y nant yn melinau Turkey ac Esless.

Yn 1874, adeiladwyd y Ganolfan Treftadaeth yn wreiddiol fel yr Ysgol Fwrdd i blant y Bers. Bu Ysgol y Bers gau yn y diwedd yn 1961.

Portread cyfoes o John Wilkinson

Yn 1983 ailagorwyd adeilad yr ysgol fel Canolfan Treftadaeth Ddiwydiannol y Bers. Nod y ganolfan oedd casglu, gwarchod, hyrwyddo a dehongli treftadaeth Dyffryn Clywedog a’i ddiwydiannau cysylltiedig fel haearn a dur, cloddio glo a phlwm. Yn 1994 agorwyd oriel newydd i adrodd hanes Gwaith Dur Brymbo ac, yn 1997, ailwampiwyd ardal yr efail fel bod gof yn gallu arddangos defnyddio’r efail.

Un o’r lliaws arddangosfeydd dros dro a gynhaliwyd yng Nghanolfan Dreftadaeth y Bers

Ers 1996, mae’r ganolfan dreftadaeth wedi bod yn lleoliad arddangosfeydd hanes diwydiannol Gwasanaeth Treftadaeth Wrecsam ac mae’r storfa’n dal casgliad pwysig o arteffactau o ddiwydiannau amryfal Bwrdeistref Sirol Wrecsam.

Cloch y gwaith o Waith Dur Brymbo

Yn 2007-08, creodd staff yr amgueddfa ddwy arddangosfa barhaol newydd: John Wilkinson, Cymru a’r Byd Ehangach ar hanes Gwaith Haearn y Bers a gyrfa John Wilkinson, a Miniog fel Dur, Caled fel Haearn ar hanes Gwaith Dur Brymbo a’i gysylltiad â John Wilkinson.