Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam

Hysbysebu

Bwrw Ymlaen

Cymrodd John Wilkinson awenau Gwaith Haearn y Bers yn 1763, gyda’i frawd William fel isbartner a rheolwr. Ar y dechrau, aeth y gwaith haearn ymlaen fel cynt.

Yn ystod y 1770au a’r 1780au cafodd Wilkinson fwy a mwy o archebion am rannau gynnau mawr a pheiriannau. Gan adeiladu ar welliannau ei dad i’r gwaith haearn, gallodd John ymestyn i’r de ac agor gwaith haearn newydd yn nwyrain y safle hwn. Yn ystod y cyfnod hwn yr adeiladodd felin dyllu newydd, ffwrneisi aer, ffowndri gynnau mawr wythonglog, a chyfres o fythynnod i’w weithlu. Sefydlodd felin rolio yma hefyd lle cynhyrchwyd bwyleri ar gyfer y peiriannau stêm newydd.

Cafodd Gwaith Haearn y Bers archebion am ei gynhyrchion haearn bwrw o bob rhan o Brydain. Anfonodd Wilkinson nwyddau i Gaer i’w llwytho ar longau, ac i Prestonbrook i’w trosglwyddo ar y camlesi. Roedd Gwaith Haearn y Bers yn gweithredu bedair awr ar hugain, ond roedd yn dal i’w chael yn anodd ateb galwadau ei gwsmeriaid. Yn 1792 prynodd Wilkinson ystâd Brymbo lle gallodd sefydlu gwaith haearn modern o ddim gyda’i gyflenwadau ei hun o lo a haearn ar y safle. Y gwaith newydd oedd dechrau dirywiad y Bers.

The lease from Mr Myddelton comprehends the Cylinder and Gun Foundrys. The Boring Mill at the Place call'd the Rolling Mill and where we make Boylers, about 40 workmen's houses and the waterworks secured so as to need very few repairs. As to Bersham old furnace: There are Two Wheels - one of which we bore at, the other is for the Joiner & Turners Shops. Mr Turner, Mr Gilpin, Abraham Storey & John Clayton, moulder, have their houses and gardens upon this part. The counting house, stables and twenty acres of good land.

William Wilkinson, llythyr i James Watt y mab, 1796

Tynnodd John Westaway Rowe fraslun o Waith Haearn y Bers c. 1780. Dychmygwch eich bod ar y ffordd ddeuol (A483) ac yn edrych i fyny’r dyffryn.  Dyma beth fyddech wedi ei weld.

Gwaith Haearn y Bers - y safle gorllewinol - gweler fersiwn mawr
© Gwasanaeth Treftadaeth Wrecsam

Tynnodd John Westaway Rowe fraslun o’r gwaith haearn dwyreiniol yn ei ddyddiau gorau.  Mae’n anodd bod yn sicr ynghylch defnydd yr holl adeiladau yn y llun.  Fodd bynnag, mae’r llun yn cynnwys:

Mae’r olygfa’n edrych o’r gogledd i’r de o le mae’r adeilad hwn yn sefyll heddiw. 

Gwaith Haearn y Bers - yr ochr ddwyreiniol - gweler fersiwn mawr
© Gwasanaeth Treftadaeth Wrecsam