Brymbo Man : Burials

Mae Dyn Brymbo wedi bod yn destun diddordeb mawr i archaeolegwyr oherwydd ei fod yn brin: claddedigaeth Bicer yng Nghymru.

Mae cyn lleied o fywyd pobl yn nghyfnod cyn hanes wedi goroesi, mae safleoedd claddu yn fwy pwysig i ni, i adrodd euhanes wrthym, na fydd ein mynwentydd ni fyth yn adrodd ein hanes yn y dyfodol.

Yn eu byd nhw, roedd marwolaeth yn rhan fawr o'u bywyd. O'r herwydd, mae arferion claddu pobl yr Oes Cerrig, Efydd a Haearn a oedd yn newid yn ein cynorthwyo i ddatgelu eu credoau a'u systemau cymdeithasol.

Claddedigaethau Neolithig:

• Claddwyd pobl mewn grwpiau; plant ac oedolion gyda'i gilydd.

• Cymuned yn bwysicach nag unigolion.

• Hefyd, efallai bod y gymuned yn teimlo dan fygythiad gan natur neu bobl eraill fel hawliad eiddo.

• Daethpwyd o hyd i garn hir yn Nhan y Coed yn Nyffryn Dyfrdwy.

• Daethpwyd o hyd i garn crwn yng Nghop Cairn, ger Prestatyn. Y garnedd wneud ail fwyaf cyn hanes ym Mhrydain. Roedd adeiladu rhywbeth mor fawr yn golygu bod y gymuned yn dweud rhywbeth pwysig.

Claddedigaethau Bicer

• Amser newidiol yn ystod diwedd yr Oes Cerrig a'r Oes Efydd Cynnar a arweiniodd i newidiadau mewn cymdeithasau, credoau ac arferion.

• Daeth claddediaethau'n fwy unigolyddol. Claddu pobl ar eu pennau'u hunain.

• Roedd y meirw'n mynd ag eiddo personol gyda nhw - tlysau pennau saethau, arfau megis pennau bwyelli, cyllyll fflint a gwaith metel. Roedd y gwrthrychau hyn yn adlewyrchu staws a dyheadau tra'n fyw. Efallai bod rhannau symbolaidd iddynt yn y bywyd tragwyddol.

• Claddedigaethau Bicer yw'r claddedigaethau cyntaf i gynnwys eiddo personol gyda'r corff.

• Roedd y biceri'n ddigon pwysig i'w rhoi yn y beddau.

• Mae'r safleoedd hyn yn llai na safleoedd comunol Oes y Cerrig ac mae llai wedi'u darganfod/goroesi.