Gwasanaethau A-Y

Y Tap Olaf

Cyhoeddi cau'r gwaith ar 14eg Mai 1990. © Canolfan Dreftadaeth Y Bers

Bu son mor gynnar â’r 1960au a’r 1970au bod Dur Prydain yn bwriadu cau Brymbo. Yn anffodus, agorodd y felin bar a bilet newydd yn 1980 mewn pryd ar gyfer y dirwasgiad. Gyda llai o alw am ddur o safon gan wneuthurwyr ceir Prydeinig roedd Brymbo yn wynebu mwy o gystadleuaeth gan wneuthurwyr dur Ewropeaidd a oedd yn mwynhau cymhorthdaliadau’r wladwriaeth.

Wynebodd gweithwyr dur Brymbo’r her: bu o’r cynhyrchiant yn y siopau toddi a’r melinau rholi gynyddu heb ostwng dim yn ei safon sawl tro. Er bod gan y gweithwyr dur ffydd yn y gwaith, nid felly'r perchnogion United Engineering Steels.

Gwaith Di-nwyo Gwactod Arc – yn helpu Brymbo i gynhyrchu dur o’r safon uchaf. Gwasanaethau Treftadaeth Wrecsam, 91.27.9 © Stewart Bale.

Roedd eu penderfyniad yn 1986 i fuddsoddi £60 miliwn drwy osod peiriant ‘castio parhaus’ yn Rotherham, yn hytrach nag ym Mrymbo, fod yn arwydd o gau’r gwaith yn y dyfodol. Er gwaethaf ffyniant y gwaith, y lefelau cynhyrchiant uchel a’r systemau rheoli ansawdd unigryw, cyhoeddodd UES y byddai gwaith dur Brymbo yn cau ar 14eg Mai 1990. Cafodd y ffwrnais olaf ei thapio ar 27ain Medi. Wrth i’r dur olaf symud yn ei flaen drwy’r gwaith, bu i bob adran gau yn ei dro, hyd nes i’r Adrannau Archwilio arwyddo dosbarthu’r llwyth olaf ym mis Chwefror 1991.

Roedd yn ddiwedd dwy ddegawd o haearn a dur. Mae dydd cyfnod newydd Brymbo wedi cymryd amser hir, ond yn araf bach, mae cymuned newydd yn cael ei hadeiladu ar safle’r cyn-waith dur. Daeth pobl leol a chyn-weithwyr dur at ei gilydd i ffurfio Grŵp Treftadaeth Brymbo yn 2005 i helpu cadw adeiladau hanesyddol y gwaith sydd ar ôl a’r straeon y maent yn symbol ohonynt ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Gwaith Dur Brymbo o’r de, 1983 © casgliad preifat - Gweld fersiwn fawr

Rydym yn parhau i ddefnyddio dur heddiw. Pwy sy’n gwneud y dur rwan a phwy sy’n derbyn yr elw o’r gwerthiant hwn?

Brymbo, an end of an era

Orange dust no longer rising,
The sheds are cold and still,
The rolls have all stopped turning,
Way up upon the hill.

The Ladles are all empty now,
The furnaces burn no more,
Shouts of men, no longer heard,
Across an empty floor.

Rolling mills stand hushed and wasted,
The days of use are gone,
Gone weeks of breaking records,
Where men worked hard and long.

Shouts of “Shears to roller”,
Or “Halt it cogging mill”,
Would echo from the ‘tannoy’,
To the workers on the hill.

Cranes rusting, still and silent,
Pits empty, dusty, bare,
No sounds of hot saws whirring,
In the dark gloom of despair.

It’s just a sad reminder,
Of days that have gone by,
Where they’d make and roll the billets,
And stack them to the sky.

The men who pushed the barrows,
Are still alive today,
I bet they never even thought,
Theyd sell it out this way.

‘Twas the ending of an era,
When Brymbo tapped the last,
But better steel youll never see,
Nor pride, nor work, nor cast.

There’s just a ghostly silence,
That remains upon the hill
Sons of sons have worked there,
Alas, no more they will.

Keith ‘Wallis’ Williams
Brymbo Steel 28” mill
(1967-1974)

Cynhyrchiant Dur y Byd 2005

Cynhyrchiant Dur y Byd 2005 (detholiad o wledydd yn unig)	Miliwn tunnell
Tieina	395
Siapan	112
Unol Daleithiau	95
Rwsia	66
De Corea	48
Yr Almaen	45
Wcráin	39
India	38
Brasil	32
Ffrainc	20
Taiwan	19
DU	13
Iran	9
Gwlad Pwyl	8

Cyfanswm cynhyrchiant dur y byd yn 2005: 1132 million tonnes.
Cyfanswm cynhyrchiant dur y byd yn 2006: 1230 million tonnes.
Ffynhonnell: Sefydliad Haearn a Dur Rhyngwladol

Cynhyrchiant Dur y Byd 2005 - Gweld fersiwn fawr

Cylogaeth yn y diwydiant dur (miloedd o weithwyr dur)