|
Yn 1086 cynhaliwyd arolwg mawr o’r holl diroedd dan reolaeth Brenin Lloegr. Datgelwyd yn Llyfr Dydd y Farn gyfyngiadau grym y Normaniaid. Dangosir y tir o amgylch Gresffordd a Merffordd ac aneddiadau yn y Faelor fel tir a reolir gan y Normaniaid. Er hynny, nid fu’r ffin byth yn sefydlog.
Erbyn 1161 roedd castell mwnt a beili yn ‘Wristleham’, i gyd-fynd â’r rhai yn Merffordd ac Owrtyn. Mae ei weddillion yn nhiroedd Erddig. Nid oedd y cestyll hyn yn gwarantu rheolaeth y Normaniaid.
Castell mwynt a beili Tomen y Rhoddwyd, ger Llandegla. Adeiladwyd cestyll tebyg ym Merffordd, Y Waun, Owrtyn ac Erddig.
© Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru
Concrodd tywysogion Powys yr ardal hon ar ddechrau’r 12fed ganrif.
Arweiniodd Harri II ei luoedd i fyny Dyffryn Ceiriog ar hyd “ffordd y Saeson” yn 1165. Mae stori enwog amdano yn encilio ar ôl cael ei drechu gan y tywydd a’i boenydio’n ddi-baid gan luoedd lleol Cymru.
Llwyddodd tywysogion Powys i ymdrin â’u cymdogion ymosodol, Gwynedd a Lloegr, yn fedrus. O ganlyniad i’r sefydlogrwydd a grëwyd ganddynt, llwyddodd Wrecsam i ddatblygu fel tref fasnachol, Yn y 13eg ganrif rhoddodd Madog ap Gruffudd, un o’r tywysogion hyn, dir yn Wrecsam ar gyfer yr abaty newydd yng Nglyn y Groes. Gwasanaethodd offeiriaid yr Abad yn yr eglwys newydd ar safle San Silyn ac fe adeiladodd eu tenantiaid y felin ym Mhentrefelin.
Hugh, Osbern and Reginald hold Gresford. Thored held it as a free man. Land for 12 ploughs. A church and a priest, 7 villagers, 12 smallholders and one Frenchman. Woodland 4 leagues long and 2 wide, 2 hawk’s eyries. Osbern has a mill which grinds corn for his hall. Before 1066 it was all waste.
- Cheshire Domesday, 1086
O golli Madawg edgyllaeth cofion
Gwyw calon gan hiraeth.
Marwnad Fadawg ap Gruffudd Maelor,
Einion Wan, 1236
- Marwnad Fadawg ap
Gruffudd Maelor, Einion Wan, 1236
 Y Gororau
Mae'r ddogfen yma ar gael i ddadlwytho yn y fformat isod:
Olion Traed - Y Gororau - fformat PDF 1.2Mb 
I weld ac argraffu ffeiliau pdf, rhaid i chi osod Adobe® Acrobat® Reader: cliciwch y logo isod i ddadlwytho'r meddalwedd.
Gellir newid dogfennau Adobe Acrobat yn ôl i destun plaen trwy ddefnyddio'r Gwasanaeth Newid Abobe.
|
Yn ôl i'r brig