Olion Traed - Taith Trwy Ein Gorffennol

Siwrnai i'r gorffennol yw 'Olion traed'.  Gobeithiwn y bydd yn gam cyntaf mewn taith hir ac ystumiol efallai wrth i chi fynd ati i ddarganfod pa hanes a ddigwyddodd yma.

Golygfa i Wrecsam o Hafod-y-Bwch
© Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Mae'r dystiolaeth gynharaf o aneddiadau 'dynol' yng ngogledd ddwyrain Cymru yn dyddio'n ôl tua 230,000 o flynyddoedd yn ôl.  Mae archeolegwyr wedi darganfod tystiolaeth fod pobl o'r cyfnod hwn wedi bod yn ogof Pontnewydd, ger Llanelwy.  Mae'r darganfyddiadau'n cynnwys dannedd Neanderthalaidd ac offer carreg crai.

Wedi diwedd yr Oes Iâ ddiwethaf, tua 8000CC, symudodd bobl Fesolithig drwy'r ardal hon trwy ddefnyddio'r afonydd.  Helwyr-gasglwyr oeddynt; yn byw fel nomadiaid mewn tirlun coediog.  Ceir tystiolaeth eu bod wedi bod yma.  Darganfuwyd offer bach wedi'u gwneud o fflint, a elwir yn ficrolithiau, ger Borras yn Wrecsam.

Yn ystod y cyfnod Neolithig (tua 4300 - 2300CC) dechreuodd bobl ymgartrefu mewn cymunedau ffermio.  Aethant ati i adeiladu'r adeileddau cymunedol cyntaf sef crugiau hir.  Dechreuasant glirio'r coetiroedd yn defnyddio bwyelli carreg a darganfuwyd enghreifftiau o'r rhain yn Darland, Borras a Johnstown.

Map hanesyddol Sir Ddinbych yn dangod Wrecsam a Maelor Gymraeg . Gweler fersiwn mawr.
© Gwasanaeth Treftadaeth Wrecsam

Map hanesyddol Sir Y Fflint yn dangos Maelor Saesneg. Gweler fersiwn mawr .
© Gwasanaeth Treftadaeth Wrecsam

Diolchiadau

Mae Gwasanaeth Treftadaeth Wrecsam yn dymuno diolch i'r canlynol am eu cymorth:

• Archifdy Sir Ddinbych
• Archifdy Sir Y Fflint
• Archifau Wrecsam
• Amgueddfa Cymru
• Llyfrgell Genedlaethol Cymru
• Cofnod Henebion Cendlaethol Cymru
• Alister Williams
• C.J.Williams
• Bark Design

Taith Trwy Ein Gorffennol

Mae'r ddogfen yma ar gael i ddadlwytho yn y fformat isod:

Olion Traed - Taith Trwy Ein Gorffennol - fformat PDF 1.4Mb

Map o Wrecsam 1833

Mae'r map yma ar gael i ddadlwytho yn y fformat isod:

Olion Traed - Map o Wrecsam 1833 - fformat PDF 638Kb

I weld ac argraffu ffeiliau pdf, rhaid i chi osod Adobe® Acrobat® Reader: cliciwch y logo isod i ddadlwytho'r meddalwedd.

Gellir newid dogfennau Adobe Acrobat yn ôl i destun plaen trwy ddefnyddio'r Gwasanaeth Newid Abobe.