Jac Hurt am Haearn

Ysgythriad cyfoes o du mewn i weithfeydd haearn o'r ddeunawfed ganrif. © Ymddiriedolaeth Amgueddfa Ceunant Ironbridge

Magwyd Wilkinson yn Cumbria.  Yn 1753 daeth ei dad, Isaac, yn rheolwr ar Waith Haearn y Bers.  Gweithiodd John yma gyda'i dad i ddechrau.  Yn 1757 dechreuodd reoli gweithfeydd haearn yn Swydd Amwythig.  Gwnaeth ei arian yno yn gwerthu canonau yn ystod y Rhyfel Saith Blynedd (1756-63).

Yn 1763 dechreuodd John Wilkinson reoli Gwaith Haearn y Bers ar ôl ei dad.  Dyna pryd y tyfodd y gweithfeydd haearn i fod yn ganolfan bwysig yn ystod y Chwildro Diwydiannol.

Roedd y Bers yn union fel hyn yn ôl yn y ddeunawfed ganrif.
© Llyfrgell Luniau Gwyddoniaeth a Chymdeithas

Rhoddodd Wilkinson arian i helpu i dalu am adeiladu pont enwog Ironbridge yn Coalbrookdale. Dywed rhai haneswyr mai ei syniad gwreiddiol ef oedd gwneud pont i gyd o haearn. Bu iddo gynllunio cwch haearn i gario nwyddau ar hyd afonydd a chamlesi hefyd.  Arweiniodd ei obsesiwn â haearn ato’n adeiladu capel haearn a chynhyrchu eirch haearn.

Iron Bridge, William Williams 1780.
© Ymddiriedolaeth Amgueddfa Ceunant Ironbridge

Ewch i'r hen felin yn Y Bers i weld sut mae archeolegwyr wedi cloddio'r safle a darganfod gweithfeydd haearn Wilkinson, 150 o flynyddoedd ar ôl i'r gweithfeydd gau.

Dogfennau Jac Hurt am Haearn

Mae'r ddogfennau ar gael ar y ffurfiau canlynol:

Jac Hurt am Haearn - fformat PDF 539Kb

I weld ac argraffu ffeiliau pdf, rhaid i chi osod Adobe® Acrobat® Reader: cliciwch y logo isod i ddadlwytho'r meddalwedd.

Gellir newid dogfennau Adobe Acrobat yn ôl i destun plaen trwy ddefnyddio'r Gwasanaeth Newid Abobe.