Simon Hughes

Simon Hughes yn Ogof Speedwell, y Mwynglawdd, tua 1928 © Archifdy Sir Ddinbych

Ganwyd Simon Hughes ym 1872. Roedd yn byw gydag Ellen ei wraig a naw o'u plant a oroesodd yn New Brighton.

Roedd yn weithiwr medrus ac yn feistr ar nifer o grefftau. Trwsio a chadw holl waith coed y mwynglawdd mewn cyflwr da oedd ei waith. Roedd yn rhaid iddo osod cynhalbyst a phropio daear rydd, gwneud a gosod ysgolion a gosod rheilffyrdd i'r tramiau. Yn ogystal â hynny roedd yn helpu i gynnal y pympiau, y pibellau a'r offer cysylltiedig. Pan roedd ar y cwmni angen dyn ychwanegol roed Simon yn gweithio ar y malwr mwyn.

Fel rheol, roedd Simon Hughes yn gweithio chwe diwrnod yr wythnos. Roedd yn waith corfforol caled a doedd dim gwyliau â thâl. Roedd ei dâl yn amrywio yn ôl y gwaith a wnâi. Ar ddiwedd ei yrfa yn y mwynglawdd ym 1915 roedd yn ennill pedwar swllt a chwe cheiniog (tua 22c) y dydd, er, roedd ei gyflog weithiau cyn lleied â swllt a dwy geiniog (tua 6c) y dydd.

Mae'n amlwg ei fod yn weithiwr gwerthfawr oherwydd cafodd ei gyflogi gan Gwmni Cloddio Unedig y Mwynglawdd tan y diwedd. Roedd Simon yn ffodus o fedru osgoi'r gwaith y gorfu ei gydweithiwr, William Williams, ei wneud am nifer o fisoedd - glanhau'r briciau o adeiladau'r mwynglawdd a ddymchwelwyd i'w hail-ddefnyddio; glanhaodd bedair mil ar ddeg ohonynt ym mis Tachwedd 1914 am £3 3c yn unig. Ond yn bwysicach na hynny, goroesodd Simon ei yrfa yn y pwll plwm - doedd pawb ddim mor ffodus.