Ynghylch safleoedd Treftadaeth y Byd

Syniad Safleoedd Treftadaeth y Byd sydd wrth galon Confensiwn Treftadaeth y Byd.

Mabwysiadwyd hyn yn 1972 gan UNESCO (Mudiad Addysg, Gwyddonol a Diwylliannol y Cenhedloedd Unedig), y mae 193 o genhedloedd yn perthyn iddo. Trwy’r confensiwn, mae UNESCO’n ceisio hybu dynodi, amddiffyn a chadw safleoedd treftadaeth ddiwylliannol a naturiol o gwmpas y byd sy’n cael ei ystyried o werth eithriadol i ddynoliaeth.

Roedd y confensiwn yn gofyn sefydlu Rhestr Treftadaeth y Byd dan reolaeth Pwyllgor Treftadaeth y Byd sy’n rhynglywodraethol. Caiff safleoedd sy’n derbyn Statws Treftadaeth y Byd eu hychwanegu at y rhestr hon, ac mae’n ffordd o ddangos bod rhai mannau – naturiol a diwylliannol – yn ddigon pwysig i fod yn gyfrifoldeb y gymuned ryngwladol gyfan.

Fel aelod o’r confensiwn, mae ‘partïon gwladol’ (llywodraethau cenedlaethol e.e. llywodraeth y DU) wedi addo gofalu am eu Safleoedd Treftadaeth y Byd fel rhan o warchod eu treftadaeth genedlaethol.

Y gwladwriaethau priodol sy’n gwneud enwebiadau i gofrestru ar Restr Treftadaeth y Byd ac mae’n agored i gloriannu trwyadl gan gynghorwyr arbenigol i Bwyllgor Treftadaeth y Byd – er enghraifft y Cyngor Rhyngwladol ar gyfer Henebion a Safleoedd Hanesyddol (ICOMOS) o ran safleoedd diwylliannol, neu Undeb Cadwraeth y Byd (IUCN) o ran safleoedd naturiol.

Pwyllgor Treftadaeth y Byd sy’n gwneud penderfyniadau ar ddewis Safleoedd newydd Treftadaeth y Byd yn ei gyfarfodydd haf blynyddol. Fel yr oedd pethau ym mis Gorffennaf 2009 roedd 890 o Safleoedd Treftadaeth y Byd mewn 148 o wladwriaethau.

Nid yw cynnwys ar Restr Treftadaeth y Byd yn dod â gwobr neu arian gydag ef. Anrhydedd yw yn y bôn. Mae’n gadael hawliau ac ymrwymiadau presennol perchenogion, deiliaid ac awdurdodau cynllunio fel yr oeddent. Cyn cael Statws Treftadaeth y Byd, rhaid dangos bod gan safle gwarchodaeth statudol effeithiol a chynllun rheoli cynhwysfawr wedi’i gytuno gyda’r perchenogion i sicrhau ei gadw a’i gyflwyno.

Mae’r Deyrnas Unedig, ei dibyniaethau a’i thiriogaethau tramor yn ffurfio gwladwriaeth swyddogol. Mae ei Safleoedd Treftadaeth y Byd yn rhedeg o safleoedd diwylliannol fel Ceunant Ironbridge a Chôr y Cewri, i safleoedd naturiol fel Sarn y Cawr. Mae safleoedd cymysg hefyd fel St. Kilda (safle deuol naturiol a diwylliannol).

Daeth Pont Ddÿr Pontcysyllte a’r Gamlas yn 28ain Safle Treftadaeth y Byd y DU, a dim ond trydydd cofrestriad Safle Treftadaeth y Byd yng Nghymru - y ddau arall bod Cestyll a Muriau Tref y Brenin Iorwerth yng Ngwynedd a Thirwedd Ddiwydiannol Blaenafon.

Mae UNESCO yn cyfyngu ar y DU i gynnig un enwebiad bob blwyddyn ac mae enwebiadau diweddar yn cynnwys:

Blwyddyn cyflwyno’r cynnig Safle a enwebwyd Blwyddyn gofrestru
2001 Arfordir Dorset a Dwyrain Dyfnaint, Lloegr 2002
2002 Gerddi Kew, Lloegr 2003
2003 DIM CAIS 2004
2004 Dinas Forol Lerpwl, Lloegr 2005
2005 Mwyngloddio Cernyw, Lloegr 2006
2006 Tÿ Downe Darwin, Lloegr Tynnwyd yn ôl
2007 Mur Antwn, Yr Alban 2008
2008 Pont Ddÿr Pontcysyllte a’r Gamlas, Cymru a Lloegr 2009

yn ôl i'r brig