Paul Sandby – Yr Arlunydd

Ganwyd Paul Sandby yn Nottingham ym 1731. Cychwynnodd weithio fel drafftsmon¹ yn Nhwr Llundain pan oedd yn ifanc iawn. Ym 1747 penodwyd ef yn brif ddrafftsmon Arolwg Ordnans yr Alban i wneud mapiau manwl i'r fyddin. Dychwelodd i Lundain ym 1751, ac enillodd glod yn ystod yr ugain mlynedd nesaf am ddysgu arlunio i'r cyfoethog, paentio dyfrlliwiau o Gastell Windsor a chynhyrchu engrafiadau. Ym 1768 cynorthwyodd i sefydlu Academi Frenhinol y Celfyddydau.

Cynhyrchodd Paul Sandby lawer o frasluniau yn ystod ei daith o Ogledd Cymru.
An Artist Sketching, Paul Sandby or Francis Cotes.
© Casgliad Paul Mellon

Roedd Sandy yn gymeriad cymdeithasol, yn arlunydd hyblyg ac yn ffigwr poblogaidd ym myd celfyddyd. Denodd ddiddordeb bobl gyfoethog a oedd yn hoff o gelfyddyd hefyd. Mwy na thebyg mai Syr Watkin Williams Wynn, tirfeddiannwr Cymreig cyfoethog, oedd ei noddwr pennaf. Ym 1770 dechreuodd ddysgu Syr Watkin i arlunio, diddordeb ffasiynol i'r aristocratiaid. Roedd Syr Watkin yn talu pum swllt y wers i Sandby ac roedd Sandby yn codi dwy gini'r dydd arno am yr anghyfleustra o orfod gadael Llundain i ddod i'r gogledd i Wynnstay, Rhiwabon.

Overton Bridge, Paul Sandby, acwatint, 1776.
© Llyfrgell Genedlaethol - National Library of Wales

Yn ystod haf 1771, gwahoddwyd Sandby nôl i Wynnstay. Roedd ar ei orau'n gelfyddydol ac ar fin cychwyn ar daith a fyddai'n trawsnewid ei yrfa a'i agweddau at gelfyddyd a thirwedd Gogledd Cymru.

¹ gwneud darluniau a chynlluniau technegol manwl yw gwaith drafftsmon.

Paul Sandby, yr Arlunydd

Mae'r ddogfen yma ar gael i ddadlwytho yn y fformat isod:

Paul Sandby, yr Arlunydd - Fersiwn PDF 452Kb

I weld ac argraffu ffeiliau pdf, rhaid i chi osod Adobe® Acrobat® Reader: cliciwch y logo isod i ddadlwytho'r meddalwedd.

Gellir newid dogfennau Adobe Acrobat yn ôl i destun plaen trwy ddefnyddio'r Gwasanaeth Newid Abobe.