|
Yn Oes Fictoria, dyletswydd aelodau cefnog cymdeithas oedd helpu'r tlodion. Y symbol amlycaf o hyn yn yr ardal oedd Clafdy Wrecsam ar Stryt y Rhaglaw.
Accumulated wealth did not forget that the poor had a claim upon it and a dispensary was established.
- Adroddiad Blynyddol y Fferyllfa, c.1834.
Clafdy Wrecsam, Stryt y Rhaglaw.
© Archifau Wrecsam
Cafodd Dr Thomas Griffith gefnogaeth y boneddigion lleol er mwyn iddo fedru agor fferyllfa gyntaf Wrecsam yn 1833. Pan sylweddolwyd beth oedd maint y galw am ofal meddygol, codwyd arian i adeikadu clafdy iawn yn 1838. Costiodd yr ysbyty fwy na £1,800 i’w adeiladu, ond codwyd £1,050 tuag at yr achos mewn basâr, a drefnwyd yn Neuadd y Dref yn ystod cyfnod Rasys Wrecsam.
Roedd rheolaeth y clafdy yn adlewyrchu gwerthoedd y cyfnod. Dim ond pobl a allai fforddio i dalu oedd yn derbyn triniaeth yno. Gallai noddwyr oedd yn cyfrannu’n rheolaidd enwebu pobl dlawd i dderbyn triniaeth feddygol.
Ymhen amser, daeth y clafdy i gynnig gwasanaethau newydd megis triniaeth opthalmig [llygaid] a thriniaeth ddeintyddol. Ychwanegwyd theatr llawdriniaeth. Yn 1898 roedd 355 o gleifion yn cael eu trin yn yr ysbyty, a’r meddygon yn trin 2,285 o all-gleifion. Gan nad oedd unrhyw gyfraniad ariannol gan y llywodraeth, roedd yr holl arian yn cael ei godi’n lleol. Roedd digwyddiadau blynyddol fel Carnifal Clwb Seiclo Wrecsam, Sadwrn yr Ysbyty a Dawns Flynyddol Clafdy Wrecsam, ynghyd â chasgliadau mewn eglwysi a thanysgrifiadau gweithwyr, yn helpu i godi’r arian angenrheidiol.
Brigâd Dân Tywysog Cymru Wrecsam. Sefydlwyd yn 1863 a bu’r dref yn dibynnu ar ddynion tân gwirfoddol am fwy na deugain mlynedd. Cyn hynny, yr unig frigâd oedd un y cwmnïau yswiriant. Dim ond am eiddo eu cwsmeriaid yr oedden honno’n gyfrifol.
© Archifau Wrecsam
Patients to consist of such persons as are too poor to defray the expenses of medical attendance.
- Rheolau Ysbyty Wrecsam
Two pairs of bone forceps, one butcher's improved saw with extra blades, half a dozen skeins of ligature silk and one dozen medium sized needles.
- Archeb am gyfarpar i Glafdy Wrecsam, 1858.
"Wrth lwc, cafodd fy ngŵr driniaeth yn y Clafdy ar ôl i Syr Watkin argymell hynny. Fel arall, ar ôl iddo fo gael damwain yn y pwll, mae’n siŵr y bydden ni wedi ei golli."
Mae'r ddogfen hon â lluniau ychwanegol ar gael i'w lawrlwytho yn y fformatau isod:
Dyngarwch - fformat PDF 592Kb 
I weld ac argraffu ffeiliau pdf, rhaid i chi osod Adobe® Acrobat® Reader: cliciwch y logo isod i ddadlwytho'r meddalwedd.
Gellir newid dogfennau Adobe Acrobat yn ôl i destun plaen trwy ddefnyddio'r Gwasanaeth Newid Abobe.
|
Yn ôl i'r brig