Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam

Hysbysebu

Beth yw ASD?

Mae nifer o ddiffiniadau o ASD ond mae Wrecsam wedi mabwysiadu diffiniad Mudiad Iechyd y Byd (WHO) a ddefnyddiodd Llywodraeth Cynulliad Cymru yng Nghynllun Gweithredu Strategol Cymru:

“Caiff y term anhwylderau’r sbectrwm awtistig (ASD) ei ddefnyddio i ddisgrifio casgliad o anhwylderau datblygiadol hollbresennol a nodweddir gan annormaleddau ansoddol mewn rhyngweithiadau cymdeithasol ag eraill ac mewn patrymau cyfathrebu a thrwy repertoire, diddordebau a gweithgareddau cyfyngedig, ystrydebol ac ailadroddus”

(WHO,1994).

Mae’r derminoleg ASD yn dynodi’r ffaith bod nifer o is-grwpiau o fewn sbectrwm awtistiaeth. Mae ASD yn cynnwys pobl sydd ag anableddau dysgu difrifol a fawr ddim cyfathrebu llafar, trwodd i’r bobl hynny gydag IQ canolig neu uchel. Mae hefyd yn cynnwys pobl gyda Syndrom Asperger. Er bod nifer o wahaniaethau rhwng is-grwpiau’r sbectrwm ASD, mae pawb sydd ag ASD yn rhannu triawd o amhariadau gydag anawsterau yn eu gallu i wneud y canlynol:

Mae disgrifiadau gan bobl gydag ASD wedi cadarnhau’r ddealltwriaeth bod llawer o unigolion gydag ASD hefyd yn dioddef anawsterau synhwyraidd a gallant ymateb yn groendenau neu’n groendew i symbyliadau. Mae’r anawsterau synhwyraidd hyn yn haeddu ystyriaeth gan eu bod yn ffurfio rhan o broffil cymhleth ac arbennig iawn y cyflwr ac yn gallu dylanwadu ar ddylunio gosodiadau a gwasanaethau ar gyfer pobl gydag ASD.

Rhagor o fanylion ynghylch ASD

Mae anhwylder sbectrwm awtistiaeth (ASD) yn anabledd datblygiadol gydol oes sy’n effeithio ar sut mae rhywun yn cyfathrebu ac yn ymwneud â phobl o’u cwmpas. Bydd pobl gydag ASD yn cael anawsterau gyda chymdeithasu bob dydd. Yn gyffredinol mae eu gallu i ddatblygu cyfeillgarwch yn gyfyngedig fel y mae eu gallu i ddeall edrychiad emosiynol pobl eraill.

Yn aml bydd gan bobl gydag ASD anableddau dysgu cysylltiedig, er bod rhai â deallusrwydd canolig neu uwchlaw’r cyfartaledd. Fodd bynnag, bydd gan bawb sydd ag ASD anawsterau mewn tri maes, sy’n cael eu galw’n aml gan weithwyr proffesiynol fel y “triawd amhariadau”. Erbyn hyn ASD yw’r enw sy’n cael ei ffafrio am yr anhwylder oherwydd bod yr anawsterau hyn ymhob un o’r tri maes yn gallu gwahaniaethu’n fawr fel mewn sbectrwm. Y 3 maes yw cymdeithasu, cyfathrebu a dychymyg cymdeithasol sy’n golygu gallu meddwl yn hyblyg mewn sefyllfaoedd cymdeithasol.

Cymdeithasu

Gall anawsterau cyd-dynnu â phobl eraill redeg o’u hanwybyddu’n llwyr neu’n eu trin fel pethau ar un pen i’r sbectrwm neu’n frwd dros eisiau gwneud ffrindiau yn y pen arall ond yn aml yn methu am nad oes ganddynt ddealltwriaeth angenrheidiol o reolau mud cymdeithasu. Fel arfer, mae’r rheolau hyn yn cael eu cyfathrebu heb eiriau, trwy ystum, osgo’r corff, a chyswllt llygaid ac mae methu dehongli’r arwyddion hyn yn gywir yn golygu anawsterau deall meddyliau a theimladau pobl eraill.

Cyfathrebu

Gall anawsterau ieithyddol redeg o fod heb unrhyw leferydd o gwbl i siarad yn rhugl gyda rhai nodweddion anghyffredin, fel siarad yn bennaf ynghylch eu diddordebau eu hunain heb fawr ystyriaeth o’r gwrandawyd neu hyd yn oed atseinio talpiau mawr o iaith a ddysgwyd ar y cof ac sy’n cael eu hailadrodd heb fawr ddim cyfeiriad at yr hyn a ddywedwyd. Fel arfer mae rhywfaint o anhawster deall iaith lafar oherwydd y problemau a grybwyllwyd uchod gyda diffyg deall arwyddion mud sy’n cynnal lleferydd yn reddfol.

Dychymyg Cymdeithasol

Mewn plant ifanc mae hyn yn aml i’w weld yn sut fyddant yn rhoi teganau mewn rhes neu’n eu didoli’n grwpiau heb symud ymlaen i chwarae’n fwy creadigol. Mae hefyd i’w weld trwy lynu’n rhy gaeth at drefnau a mynd yn helbulus iawn pan gaiff newidiadau eu gwneud. Gall pobl gydag anawsterau difrifol ymddwyn yn od ac ailadroddus fel clecian bysedd a bydd llawer gydag anawsterau llai difrifol yn aml yn dilyn diddordebau mewn ffordd anghyffredin o ddiwyro ar draul popeth arall.

Yn ogystal â’r anawsterau yn y triawd amhariadau mae rhai pobl gydag ASD hefyd yn dioddef rhai ymatebion anghyffredin i symbyliadau synhwyraidd. Gall y rhain fod yn ymatebion gordeimladol neu ddangos diffyg teimlad. Er enghraifft, gall synau mawr fod yn boenus i rai gall eraill glywed synau distaw sy’n aros yn y cefndir i’r mwyafrif. Mae goleuadau disglair yn peri gofid i rai, ond gall eraill gael eu cyfareddu gan y patrymau haniaethol a welant mewn goleuadau traffordd. Gall trothwy poen rhai fod yn anghyffredin o uchel a methu sylw bod eu braich wedi torri. Bydd ymborth llawer o blant ifanc yn gyfyngedig.