Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam

Hysbysebu

Addasu ac Atgyweirio Adeiladau Rhestredig

Ni ddylai gwarchod adeilad neu strwythur trwy restru atal newid neu addasiad rhag digwydd; gall newidiadau gynyddu cynaliadwyedd tymor hir a hyfywedd economaidd adeilad rhestredig yn ogystal â gwella ein dealltwriaeth a gwerthfawrogiad o'r adeilad a'r amgylchedd hanesyddol.   

Mae adeiladau rhestredig yn ffynhonnell unigryw o wybodaeth am y gorffennol.  Gall y ffabrig gynnwys tystiolaeth werthfawr am sut a phryd y cawsant eu hadeiladu, sut y cawsant eu defnyddio a sut maent wedi newid dros amser.   Gall pob agwedd o adeilad gyfrannu at ei arwyddocâd, gan gynnwys ei leoliad, ei ffurf a gosodiad, deunydd, adeiladu a manylion.  Nid yw pob agwedd fodd bynnag o angenrheidrwydd o’r un arwyddocâd ac felly dylid ystyried pob un yn ôl ei deilyngdod ei hun.

Wrth ystyried addasiadau ac atgyweiriadau i adeiladau rhestredig mae’n bwysig cael dealltwriaeth lawn o arwyddocâd yr adeilad a’i werthoedd treftadaeth cysylltiol, sy’n deall pam bod adeilad o ddiddordeb pensaernïol arbennig.   Bydd y ddealltwriaeth yn helpu i gynllunio newidiadau fydd yn helpu i gynnal yr adeiladau yn y tymor hir a llywio i ba raddau y gellir gwneud addasiad neu atgyweirio adeilad rhestredig heb gyfaddawdu ei ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig. 

Egwyddorion Cadwraeth ar gyfer Rheolaeth Cynaliadwy o Amgylchedd Hanesyddol yng Nghymru (cyswllt allanol) a ‘Rheoli Newid i Adeiladau Rhestredig yng Nghymru (cyswllt allanol)’ arfer gorau Cadw yn darparu gwybodaeth ddefnyddiol ar yr egwyddorion cyffredinol i’w hystyried wrth wneud newidiadau i adeiladau rhestredig, gan gynnwys atgyweiriadau a deall arwyddocâd adeilad a dylid cysylltu â nhw wrth gynllunio addasiadau ac atgyweiriadau.  

Addasiadau

Mae unrhyw addasiadau (gan gynnwys dymchwel yn rhannol), estyniad neu atgyweirio adeilad rhestredig a fyddai’n effeithio ar ei gymeriad fel adeilad o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig angen Caniatâd Adeilad Rhestredig. Os ydych yn ystyried ymgymryd â gwaith ar adeilad rhestredig, cynghorir eich bod yn cysylltu â’r Gwasanaethau Cynllunio am gyngor pellach. 

Dylai cynigion ar gyfer addasu a newid adeiladau rhestredig ddangos y canlynol o fewn Datganiad Effaith ar Dreftadaeth:

Wrth ymgymryd â newidiadau dylid bron bob amser tybio o blaid cynnal ffabrig hanesyddol adeilad rhestredig lle bynnag y bydd hynny’n ymarferol gan gynnwys:

Lle nad yw’n briodol cynnal ac/neu adfer yna atgyweirio i’r un safon â’r gwreiddiol ddylai fod y dewis nesaf.   Dylai gwaith newydd ac addasiadau barchu cymeriad etifeddol.

Bydd addasiadau sy’n cynnwys colli llawer o ffabrig hanesyddol sy’n cyfaddawdu cymeriad yr adeilad rhestredig yn cael eu gwrthod.

Dylai’r dewis o ddeunydd wrth wneud addasiadau fod yn seiliedig  ar ddealltwriaeth o arwyddocâd yr adeilad a dylai fod yn briodol o ran perfformiad, gwydnwch a dyluniad.

Atgyweiriadau 

Fel yn achos addasu adeilad, mae cyfiawnhad dros y gwaith ar sail arwyddocâd, adeiladwaith, defnydd a pherfformiad yr adeilad.   Dylid cyfyngu’r ceisiadau i waith sydd yn ‘rhesymol angenrheidiol’ er mwyn adfer yr elfen wallus i’w diben o fewn yr adeilad.

Cyn gwneud gwaith atgyweirio, mae’n bwysig nodi ffynhonnell y broblem er mwyn gwneud yn siŵr mai nid y symptom yn unig sy’n cael ei drin.   Mae’n bosibl bod yna fwy nag un ffactor sy’n cyfrannu nad yw’n amlwg yn ystod yr archwiliad cyntaf a chynghorir yn gryf eich bod yn gofyn am gyngor gan arbenigwr cymwys.   Gall hyn helpu i osgoi'r risg o gam-ganfod yr achos, ailadrodd gwall blaenorol, defnyddio deunydd amhriodol sy’n achosi difrod i’r adeilad a mynd i gostau ychwanegol.

Er mwyn cynnal cyfanrwydd yr adeilad rhestredig, argymhellir bod atgyweiriadau tebyg at ei debyg, sef bod y deunydd a’r technegau a ddefnyddir yn debyg iawn i’r gwreiddiol.   Fodd bynnag, mae yna amgylchiadau lle na fydd atgyweiriadau neu newid tebyg at ei debyg yn cynnig yr ateb cadwraeth gorau i’r adeilad ac mewn amgylchiadau o’r fath, bydd angen cyfiawnhad llawn a chadarn dros ddefnyddio deunydd a thechnegau amgen.   

Dylai gwaith trwsio osgoi’r angen am waith cynnal dwys sy’n debyg o fod yn anodd i’w gynnal. 

Gall ymgymryd ag atgyweiriadau effeithio ar rywogaethau gwarchodedig fel ystlumod neu adar sy’n nythu a dylai ymgynghorydd ecolegol cymwys gynnal arolwg priodol.